پوسیدگی دندان یکی از رایج ترین بیماری های دهان و دندان است که افراد در تمام سنین را درگیر میکند. این مشکل که به تدریج و اغلب بیصدا پیشرفت میکند، در صورت عدم درمان به موقع میتواند منجر به عوارض جدی تری مانند درد شدید، عفونت و حتی از دست دادن دندان شود. درک علل اصلی پوسیدگی، اولین گام برای حفظ سلامت دهان و دندان است.
برای مشاوره و رزرو وقت از راههای زیر اقدام کنید.
فرایند پوسیدگی دندان چگونه رخ میدهد؟
پوسیدگی زمانی آغاز میشود که باکتری های طبیعی موجود در دهان، قندها و کربوهیدرات های باقیمانده از مواد غذایی را مصرف کرده و اسید تولید میکنند. این اسید به مرور زمان به مینای دندان (لایه سخت خارجی) حمله کرده، مواد معدنی آن را حل میکند و باعث نرم و تخریب شدن آن میشود. این فرایند معمولاً شامل مراحل زیر است:
- تشکیل پلاک: لایهای چسبنده از باکتری ها، ذرات غذا و بزاق روی سطح دندان ها تشکیل میشود
- تولید اسید: باکتری های داخل پلاک دندانی، از قندها تغذیه میکنند و اسید میسازند
- دمینرالیزاسیون: اسیدی که باکتری ها درست میکنند باعث میشود مینای دندان مواد معدنیاش را از دست بدهد و ضعیف شود، برای همین ممکن است لکه های سفید روی دندان به وجود بیاید
- ایجاد حفره: با ادامه تخریب مینا، پوسیدگی به لایه داخلیتر (عاج) نفوذ کرده و حفره ایجاد میشود
- درگیری عصب: اگر پوسیدگی درمان نشود، میتواند به مرکز دندان (پالپ) که حاوی عصب و رگهای خونی است، برسد و باعث درد شدید و عفونت شود
رعایت بهداشت دهان و دندان و مراجعه منظم به دندانپزشک میتواند این چرخه مخرب را متوقف کند.
بیشتر بدانید: تشخیص پوسیدگی دندان در خانه
عوامل اصلی پوسیدگی دندان در بزرگسالان
علل پوسیدگی در سنین مختلف شباهت های زیادی دارد، اما برخی عوامل در هر گروه سنی شایعتر است:
- بهداشت نامناسب دهان و دندان: عدم مسواک زدن منظم (حداقل دو بار در روز)، استفاده نکردن از نخ دندان روزانه و تمیز نکردن زبان، باعث تجمع پلاک و افزایش فعالیت باکتریها میشود
- رژیم غذایی نامناسب: مصرف زیاد مواد قندی (شیرینی، شکلات، نوشابه، آبمیوههای صنعتی) و کربوهیدراتهای تصفیه شده و چسبنده (مانند چیپس و بیسکویت)، غذای اصلی باکتریهای مولد اسید را فراهم میکند. نوشیدنیهای اسیدی نیز مستقیماً مینای دندان را فرسایش میدهند
- کاهش ترشح بزاق (خشکی دهان): بزاق نقش مهمی در شستشوی ذرات غذا، خنثیسازی اسیدها و ترمیم اولیه مینا دارد. خشکی دهان ناشی از مصرف برخی داروها، بیماریها (مانند دیابت)، استرس یا افزایش سن، خطر پوسیدگی را به شدت افزایش میدهد
عوامل خاص پوسیدگی دندان در کودکان
- پوسیدگی ناشی از شیشه شیر: خوابیدن کودک با شیشه شیر حاوی شیر، آبمیوه یا مایعات شیرین دیگر، باعث باقی ماندن طولانی مدت قند روی دندانها میشود (به ویژه دندانهای جلویی بالا)
- عادات غذایی: علاقه زیاد کودکان به تنقلات شیرین و چسبنده و مصرف مکرر میانوعدهها
- ناتوانی در مسواک زدن صحیح: کودکان خردسال به کمک والدین برای تمیز کردن کامل دندانها نیاز دارند
- فلوراید ناکافی: عدم دریافت فلوراید کافی از طریق خمیردندان یا آب آشامیدنی
- ترمیمهای دندانی قدیمی و نامناسب: پرکردگیها یا روکشهایی که شکسته، لب پریده یا دارای لبههای نامناسب هستند، میتوانند محلی برای تجمع پلاک و شروع پوسیدگی مجدد باشند
- عقبنشینی لثه: با تحلیل رفتن لثه، سطح ریشه دندان که فاقد پوشش مینای مقاوم است، نمایان شده و به شدت در برابر پوسیدگی (پوسیدگی ریشه) آسیبپذیر میشود
بیشتر بخوانید: درمان ریشه در کودکان
نقش ژنتیک در پوسیدگی دندان
اگرچه عوامل محیطی و رفتاری نقش اصلی را دارند، ژنتیک نیز میتواند در میزان استعداد فرد به پوسیدگی مؤثر باشد. ویژگیهایی مانند ساختار و ضخامت مینای دندان، شکل و عمق شیارهای دندانی، ترکیب شیمیایی بزاق و حتی نوع و میزان باکتریهای موجود در دهان ممکن است تحت تأثیر عوامل ژنتیکی باشند. با این حال، حتی در افرادی که زمینه ژنتیکی مستعدتری دارند، رعایت دقیق بهداشت دهان و دندان و کنترل رژیم غذایی میتواند تا حد زیادی از بروز پوسیدگی جلوگیری کند.
شناسایی نشانههای اولیه پوسیدگی
تشخیص زودهنگام پوسیدگی اهمیت زیادی در درمان سادهتر و کمهزینهتر دارد. علائم اولیه عبارتند از:
- تغییر رنگ دندان: ظهور لکههای سفید گچی، قهوهای روشن یا تیره روی سطح دندان
- حساسیت دندانی: احساس درد یا ناراحتی هنگام مصرف مواد غذایی یا نوشیدنیهای شیرین، سرد یا گرم
- احساس زبری یا حفره: حس کردن ناهمواری یا سوراخ کوچک روی سطح دندان با زبان
- بوی بد دهان: بوی نامطبوع و مداوم دهان که با مسواک زدن از بین نمیرود
- درد هنگام جویدن: احساس درد خفیف تا شدید هنگام وارد شدن فشار روی دندان
اگر نشانه های پوسیدگی را دارید با مراجعه به دندانپزشک، مانع از عصب کشی دندانتان شوید.
عوامل افزایش دهنده خطر پوسیدگی
علاوه بر علل اصلی، برخی عوامل خطر ابتلا به پوسیدگی را افزایش میدهند:
- مصرف مکرر میانوعدههای شیرین
- عدم استفاده منظم از نخ دندان
- مراجعه نامنظم به دندانپزشک برای معاینه و جرمگیری
- دندان قروچه (ساییدن دندانها روی هم، معمولاً در خواب)
- استفاده از دهانشویههای حاوی الکل (که میتوانند باعث خشکی دهان شوند)
- مصرف دخانیات و الکل
- برخی شرایط پزشکی و داروها
- تغییرات هورمونی مانند دوران بارداری
همچنین شما می توانید برای سفید کردن دندان از روش خانگی استفاده کنید
راهکارهای مؤثر برای پیشگیری از پوسیدگی
پیشگیری همواره بهتر و کمهزینهتر از درمان است. اقدامات کلیدی برای جلوگیری از پوسیدگی عبارتند از:
- مسواک زدن صحیح: حداقل دو بار در روز، هر بار به مدت دو دقیقه، با استفاده از خمیر دندان حاوی فلوراید
- استفاده روزانه از نخ دندان: برای تمیز کردن سطوح بین دندانی که مسواک به آنها دسترسی ندارد
- رژیم غذایی سالم: محدود کردن مصرف قندها، شیرینیجات، نوشیدنیهای شیرین و اسیدی، و تنقلات چسبنده
- نوشیدن آب کافی: به ویژه آب حاوی فلوراید، که به شستشوی دهان و تقویت مینا کمک میکند
- استفاده از دهانشویه (در صورت توصیه): دهانشویههای حاوی فلوراید یا ضد پلاک میتوانند مکمل بهداشت دهان باشند
- معاینات منظم دندانپزشکی: مراجعه به دندانپزشک هر شش ماه یکبار برای بررسی وضعیت دندانها، تشخیص زودهنگام پوسیدگی و انجام جرمگیری حرفهای
- درمانهای پیشگیرانه: استفاده از فلورایدتراپی و شیارپوش (سیلانت) به ویژه برای کودکان و نوجوانان جهت محافظت از دندانهای آسیاب تازه رویش یافته
برای مشاوره و رزرو وقت از راههای زیر اقدام کنید.
آیا درمان پوسیدگی بدون تراش دندان ممکن است؟
در مراحل بسیار اولیه پوسیدگی، زمانی که آسیب فقط به سطح مینا محدود است و هنوز حفرهای ایجاد نشده (مرحله لکه سفید)، ممکن است بتوان با روشهای غیرتهاجمی مانند فلورایدتراپی غلیظ، استفاده از وارنیشها یا ژلهای مخصوص و اصلاح رژیم غذایی، فرایند معدنی شدن مجدد (رمینرالیزاسیون) مینا را تحریک کرد و از نیاز به تراش و پر کردن دندان جلوگیری نمود. اما اگر پوسیدگی از مینا عبور کرده و به عاج رسیده باشد، برداشتن بافت پوسیده و ترمیم دندان (پر کردن) ضروری خواهد بود.
پر کردن دندان یکی از پرکاربردترین روشهای ترمیم دندان آسیبدیده بر اثر پوسیدگی، شکستگی یا فرسایش مینای دندان است. این روش نهتنها مانع پیشرفت آسیب به دندان میشود، بلکه از درد، عفونت و حتی کشیدن دندان جلوگیری میکند.
یکی از مهمترین نکات شناخت تظاهرات مراحل اولیه پوسیدگی و توجه به آنهاست؛ چرا که با تشخیص آن و مراجعه زودتر به دندانپزشک میتوانید از رسیدن آن به مراحل بدتر جلوگیری کنید. این کار باعث میشود فارغ از اینکه علت پوسیدگی دندان چیست، حتی نیازی به پرکردن آن نداشته باشید و یکی از بهترین روشهای توقف پوسیدگی دندان است.
چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه فوری به دندانپزشک توصیه میشود:
- وجود لکههای تیره، قهوهای یا سیاه روی دندانها یا مشاهده سوراخ
- احساس درد یا حساسیت در دندان هنگام خوردن، نوشیدن یا حتی در حالت عادی
- بوی بد دهان مداوم
- التهاب، قرمزی یا خونریزی لثه
- احساس لقی در دندان
معاینات دورهای منظم، حتی در صورت عدم وجود علائم، برای حفظ سلامت دهان و دندان و تشخیص مشکلات در مراحل اولیه بسیار مهم است.
بیشتر بدانید: آیا قطره آهن باعث پوسیدگی دندان شیری میشود؟
هزینه درمان پوسیدگی
هزینه ترمیم دندان پوسیده به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
- میزان و عمق پوسیدگی: پوسیدگیهای سطحی هزینه کمتری نسبت به پوسیدگیهای عمیق که ممکن است نیاز به عصبکشی داشته باشند، دارند
- نوع ماده ترمیمی: هزینه مواد مختلف مانند آمالگام (نقرهای)، کامپوزیت (همرنگ دندان) یا سرامیک متفاوت است
- موقعیت دندان: ترمیم دندانهای عقبی ممکن است پیچیدهتر و پرهزینهتر باشد
- نیاز به درمانهای جانبی: مانند درمان ریشه، پست و روکش
مشاوره با دندانپزشک بهترین راه برای اطلاع از گزینههای درمانی موجود و برآورد هزینه دقیق است.
برای بررسی دقیقتر وضعیت دندانها و دریافت مشاوره رایگان در مورد بهترین روش درمانی، میتوانید با مطب دکتر خشایار وفا از طریق شماره (02188764412) تماس بگیرید یا فرم مشاوره تکمیل نمایید.
حفظ سلامت دهان و دندان، سرمایهگذاری برای سلامت کلی و کیفیت زندگی شماست. با رعایت بهداشت، تغذیه مناسب و مراجعات منظم به دندانپزشک، میتوانید لبخندی سالم و زیبا داشته باشید.
دکتر خشایار وفا، یکی از بهترین دندانپزشکان تهران برای درمان پوسیدگی دندان
دکتر خشایار وفا در سال ۱۳۹۱ از دانشگاه Umea سوئد در رشته دندانپزشکی فارغالتحصیل شدند و بیش از ۱۱ سال در زمینههای مختلف دندانپزشکی فعالیت داشتهاند. ایشان در حال حاضر، در کلینیک دندانپزشکی خود در تهران پروسیجرهای مختلف را انجام میدهند. این پروسیجرها عبارتاند از: درمان ریشه دندان (عصب کشی)، بریج دندان، روکش، ایمپلنت، پرکردن، جرمگیری دندان و تسطیح سطح ریشه و کشیدن.
برای گرفتن نوبت دندانپزشکی جهت چکآپ روتین یا هر یک از پروسیجرهای بالا میتوانید با ما در کلینیک دندانپزشکی دکتر وفا تماس (02188764412) بگیرید.
جمعبندی پوسیدگی دندان و روش درمان آن در خانه
پوسیدگی دندان آسیبی است که در اثر فعالیت باکتریها و تبدیل قند به اسید ایجاد میشود که با چهار راه اصلی بسته به مرحله آن درمان میشود. این 4 روش عبارتند از:
- درمان با فلوراید
- پرکردن
- درمان ریشه
- کشیدن دندان
در کنار این موارد مراجعه به موقع به دندانپزشک در مراحل اولیه، رعایت بهداشت دهان و تقویت دندانها در خانه هم نوعی روش درمانی به حساب میآید؛ چرا که میتواند کاری کند فارغ از علت پوسیدگی دندان، نیازی به پرکردن آن یا هر درمان دیگری نداشته باشید.
